Hoe werkt het gehoor? Buitenoor, middenoor en binnenoor uitgelegd

Je hoort de hele dag door, zonder dat je er iets voor hoeft te doen. Maar achter dat horen zit een ingenieus systeem. Binnen een fractie van een seconde zet je oor een trilling in de lucht om in een signaal dat je hersenen herkennen als een stem, muziek of een waarschuwing.

In dit artikel lees je hoe het gehoor werkt, van oorschelp tot hersenen, wat de gehoorgang doet, waarom je oorsmeer hebt en hoe lawaai het gehoor kan beschadigen.

Van geluidsgolf tot geluid

Geluid bestaat uit trillingen in de lucht: kleine, snelle verschillen in luchtdruk die een geluidsbron veroorzaakt. Hoe die golven ontstaan en wat toonhoogte en geluidssterkte zijn, lees je in wat is geluid.

Het oor vangt die trillingen op en geeft ze door. Dat gebeurt in drie delen: het buitenoor, het middenoor en het binnenoor. Pas in de hersenen wordt de trilling echt geluid.

1 2 3 4 5 6 7 8

Het buitenoor

Het buitenoor bestaat uit de oorschelp, de gehoorgang en het trommelvlies. De oorschelp is het enige deel van je gehoor dat je kunt zien. Hij werkt als een trechter die geluid opvangt, en door zijn vorm helpt hij je ook om te horen of een geluid van voren of van achteren komt.

Via de gehoorgang komt het geluid bij het trommelvlies. De gehoorgang is bij volwassenen zo’n 2,5 centimeter lang en loopt een beetje schuin. Hij heeft ook een beschermende taak: vuil en stof worden opgevangen voordat ze het trommelvlies bereiken, en de gehoorgang houdt het trommelvlies warm en beschermt het tegen uitdroging.

Het trommelvlies is een dun, gevoelig vlies dat de gehoorgang afsluit. Komt er een geluidsgolf aan, dan gaat het trommelvlies mee trillen.

Het middenoor

Achter het trommelvlies ligt het middenoor, een kleine, met lucht gevulde ruimte. Daarin zitten drie gehoorbeentjes: de hamer, het aambeeld en de stijgbeugel. Het zijn de kleinste botjes van je lichaam.

Het trommelvlies geeft zijn trilling door aan de hamer, die hem via het aambeeld doorgeeft aan de stijgbeugel. Onderweg wordt de trilling versterkt. Dat is nodig, want in het binnenoor moet de trilling over van lucht naar vloeistof, en vloeistof is veel moeilijker in beweging te krijgen.

Vanuit het middenoor loopt de buis van Eustachius naar de neus-keelholte. Die buis zorgt dat de luchtdruk aan beide kanten van het trommelvlies gelijk blijft. Daarom ploppen je oren als je slikt of geeuwt, bijvoorbeeld in een vliegtuig. Lukt dat niet goed, dan krijg je bij het dalen een dicht oor of oorpijn; wat daartegen helpt, lees je in oorpijn en drukverschil bij vliegen.

Het binnenoor

Het binnenoor bestaat uit het slakkenhuis en het evenwichtsorgaan. Het slakkenhuis is een opgerolde buis, gevuld met vloeistof. De stijgbeugel duwt tegen een klein venster in het slakkenhuis, waardoor de vloeistof gaat bewegen.

Langs de binnenkant van het slakkenhuis zitten duizenden haarcellen. Als de vloeistof beweegt, buigen de haartjes op die cellen mee. Daarbij zetten ze de beweging om in elektrische signalen. Elke plek in het slakkenhuis reageert op een eigen toonhoogte: de hoge tonen aan het begin, de lage tonen verderop in de spiraal.

Via de gehoorzenuw gaan de signalen naar de hersenen. Daar worden ze herkend en krijgen ze betekenis: een bekende stem, een melodie of een claxon. Pas dan hoor je echt iets.

Oorsmeer en de gehoorgang

In het buitenste deel van de gehoorgang zitten klieren die oorsmeer maken. Oorsmeer is geen vuil, maar een beschermlaag. Het vangt stof en vuil op, houdt de huid soepel en remt bacteriën en schimmels. Door de bewegingen van je kaak bij praten en kauwen schuift het oorsmeer vanzelf langzaam naar buiten. Je gehoorgang maakt zichzelf dus schoon.

Soms gaat dat mis en hoopt het oorsmeer zich op tot een prop. Dat gebeurt vaak door wattenstaafjes, waarmee je het oorsmeer juist dieper duwt, of door veel oordopjes dragen. Je hoort dan doffer en je oor voelt vol. Thuisarts adviseert om de prop eerst 5 dagen zacht te maken met lauw water; oordruppels van de drogist zijn niet nodig. Lees meer in ons artikel over de oorsmeerprop of over oren schoonmaken.

Zit je oor daarna nog dicht? Dan kun je het oorsmeer laten verwijderen, bijvoorbeeld bij ons.

Hoe lawaai het gehoor beschadigt

De haarcellen in het slakkenhuis zijn kwetsbaar. Bij te hard of te lang geluid raken ze overbelast. Eerst merk je dat als een dof gevoel of een piep na een concert of een dag in lawaai. Dat gaat meestal weer over. Gebeurt het vaak, dan raken haarcellen blijvend beschadigd. Ze groeien niet terug, dus het gehoorverlies is blijvend. Vaak gaan eerst de hoge tonen achteruit.

Lawaaischade kan ook leiden tot tinnitus: een piep, ruis of suizen dat er niet is. Het risico begint bij ongeveer 80 dB(A), als je er lang in staat. De pijngrens ligt veel hoger, rond de 120 tot 130 dB. Je gehoor kan dus al beschadigd raken lang voordat geluid pijn doet. Hoe lang je in welk geluid veilig bent, lees je in hoeveel decibel is schadelijk, en hoe je het voorkomt in gehoorschade voorkomen.

Problemen met het gehoor

Geluid legt een hele weg af voordat je het hoort, en op elk punt kan iets misgaan. Is de doorgifte in het buiten- of middenoor verstoord, bijvoorbeeld door een oorsmeerprop, vocht achter het trommelvlies of een ontsteking, dan heet dat geleidingsverlies. Dat is vaak te behandelen. Zit het probleem in het binnenoor of de gehoorzenuw, dan heet het perceptief verlies. Dat is meestal blijvend.

Slechthorendheid kan aangeboren zijn, maar ontstaat vaker later in het leven. Ouder worden speelt een grote rol, net als lawaai. Merk je dat je slechter hoort, dan kan je huisarts een gehoortest laten doen. Werk je in lawaai, dan heb je vaak recht op een gehoortest via je werkgever. Wij doen zulke gehoormetingen op locatie bij bedrijven. Bij blijvend gehoorverlies kan een hoortoestel helpen om weer beter te horen.

Bescherm je gehoor

Schade door lawaai is goed te voorkomen. Draag gehoorbescherming als het hard is, op je werk, bij concerten of tijdens het klussen. Oordoppen op maat worden gemaakt op basis van een afdruk van jouw gehoorgang. Daardoor sluiten ze goed af en zitten ze ook na uren nog comfortabel, terwijl het filter het volume naar een veilig niveau brengt.