Oordoppen bij autisme: minder geluidsprikkels op school, werk en in bed

Het geroezemoes in een kantine, een tl-lamp die zoemt, een collega die met een pen klikt. Voor de een is het achtergrondgeluid, voor de ander is het alles wat er in die ruimte te horen is, tegelijk en even hard. Veel autistische mensen kennen dat tweede gevoel.

Autisme is geen gebrek aan iets, maar een andere manier van waarnemen en verwerken. De Nederlandse Vereniging voor Autisme omschrijft het zo: het brein ontwikkelt zich anders, en dat beïnvloedt onder meer hoe iemand prikkels verwerkt. Iedereen is daarin anders. Sommige mensen merken weinig van geluid, anderen raken er snel door overprikkeld. In dit artikel gaat het om die laatste groep, en om wat oordoppen daar wel en niet aan kunnen doen.

Waarom geluid zo veel kan zijn

Je hersenen krijgen de hele dag geluid binnen. Normaal gesproken filteren ze daar veel uit: het verkeer buiten, het gesprek aan het tafeltje naast je, het geluid van de koffiemachine. Wat niet belangrijk is, schuift naar de achtergrond.

Bij veel autistische mensen werkt dat filter anders. Geluiden komen voller binnen en blijven aandacht vragen, ook als ze niet belangrijk zijn. Onverwachte geluiden, zoals een deur die dichtslaat of een kind dat gilt, kunnen schrikken of zelfs pijn doen. Komen er veel prikkels tegelijk, dan raakt het hoofd vol. Dat kost energie, en wie aan het eind van een schooldag of werkdag al leeg is, gaat drukke situaties op den duur vermijden. Een verjaardag, de supermarkt op zaterdag of een treinrit in de spits worden dan een opgave.

Dat geldt niet alleen bij autisme. Ook mensen met ADHD of mensen die zich herkennen in hoogsensitiviteit (HSP) vertellen ons vaak dat geluid snel te veel wordt. Soms speelt er ook hyperacusis: een overgevoeligheid voor geluid in het gehoorsysteem zelf, waarbij gewone geluiden te hard of pijnlijk klinken. Dat kan samen met autisme voorkomen en vraagt een eigen aanpak.

Noise cancelling of oordoppen met filter?

Dit is de vraag die we het vaakst krijgen. Het eerlijke antwoord: ze doen iets anders, en veel mensen gebruiken uiteindelijk allebei.

Een vuistregel uit de praktijk: noise cancelling voor lange reizen en eentonig lawaai, filterdoppen voor de klas, het kantoor, de winkel en plekken waar je met mensen praat, en slaapdoppen voor de nacht.

Welke oordoppen van Audinc passen hierbij?

Voor overdag is de Custom Pure Tones gemaakt. Hij heeft een vlakfilter, en afhankelijk van het filter ligt de demping tussen SNR 16 en 23 dB. Met de Click-upgrade schakel je met één druk naar een sterkere stand (tot SNR 28 dB), handig als het ineens veel drukker wordt. De Custom Pure Tones kost €159,95.

Voor ‘s nachts is er de Custom SleepzZ, een dichte slaapdop zonder filter van zacht siliconen, ook in een extra zachte uitvoering. Die kost €119,95. Meer over slapen met oordoppen, ook als zijslaper, lees je in oordoppen tegen snurken en slapen met oordoppen.

Beide maken we van een afdruk van jouw oor, in ons eigen 3D-lab in Eindhoven. De productietijd is 15 werkdagen, met spoed kan het sneller. In de eerste drie maanden wisselen we het filter gratis om als de sterkte toch niet goed past. Alle opties naast elkaar zie je bij oordoppen tegen prikkels.

Als oordoppen zelf een prikkel zijn

Veel mensen die gevoelig zijn voor geluid, zijn ook gevoelig voor wat ze in of op hun oren voelen. Schuimdopjes die drukken, of universele dopjes die verschuiven, worden dan zelf een bron van onrust. Een oordop op maat volgt de vorm van je gehoorgang, drukt nergens en blijft op zijn plek. Daardoor voel je hem na een tijdje nauwelijks. Past hij toch niet prettig, dan valt dat onder onze comfortgarantie van 6 maanden.

Volwassenen: werk, studie en onderweg

Voor volwassenen draait het vaak om de plekken waar je niet zomaar weg kunt. Een open kantoor met telefoons en gesprekken door elkaar. Een collegezaal, een kantine of een vergadering. De trein, de bus en het station in de spits. En sociale dingen: een verjaardag, een restaurant met harde muziek, een concert.

In die situaties kan een filterdop het verschil maken tussen het volhouden en vroeg naar huis gaan. Je blijft verstaan wat er gezegd wordt, maar het geroezemoes eromheen komt minder hard binnen. Omdat ze klein en onopvallend zijn, valt het meestal niemand op dat je ze draagt.

Kinderen: thuis, op school en daarbuiten

Voor kinderen is school vaak de grootste uitdaging. Een klas met dertig kinderen, de gymzaal, het schoolplein en de kantine zijn plekken vol galm en onverwachte geluiden. Filterdoppen kunnen helpen om een schooldag beter vol te houden, terwijl het kind de juf of meester nog gewoon verstaat. Overleg wel met school, zodat de leerkracht weet waarom je kind ze draagt.

Oordoppen op maat kunnen al bij jonge kinderen. Meestal gaat het goed vanaf ongeveer 4 jaar. Het kind moet een paar minuten stil kunnen zitten terwijl de afdrukmassa uithardt, en de gehoorgang moet groot genoeg zijn. Kinderoren groeien, dus bij jonge kinderen gaat een set minder lang mee. Meer daarover lees je in vanaf welke leeftijd je oordoppen kunt laten aanmeten.

Is je kind gevoelig voor nieuwe situaties? Het helpt om vooraf samen door te nemen wat er gebeurt. In oordoppen aanmeten, hoe werkt dat? staat het stap voor stap: we kijken eerst in het oor, plaatsen een watje ter bescherming, spuiten een zachte siliconenpasta in en halen die er na een paar minuten weer uit.

Gebruik ze gericht, niet de hele dag

Dit is misschien wel het belangrijkste advies. Wie zich de hele dag afschermt van gewone, dagelijkse geluiden, kan daar op den duur juist gevoeliger voor worden. Ziekenhuizen die mensen met overgevoeligheid voor geluid begeleiden, zoals het Jeroen Bosch Ziekenhuis, waarschuwen daar ook voor.

• Draag ze in situaties die je te veel worden, zoals een volle kantine, de spits of een feest.
• Doe ze uit als het rustig is, thuis op de bank of tijdens een wandeling.
• Kies niet automatisch het sterkste filter. Hoe meer je afsluit, hoe groter het contrast als je ze uitdoet.
• Worden gewone geluiden steeds pijnlijker, praat er dan met je huisarts over. Soms is begeleiding door een audiologisch centrum zinvol.

Oordoppen veranderen niets aan hoe je prikkels verwerkt. Ze zijn een hulpmiddel om situaties beter vol te houden, naast andere dingen die helpen, zoals pauzes, voorspelbaarheid en een plek om je terug te trekken. Betrouwbare informatie over autisme en hulp vind je bij de Nederlandse Vereniging voor Autisme en op Thuisarts.

Oordoppen tegen prikkelsZet de wereld een stukje zachterFilterdoppen voor overdag en slaapdoppen voor 's nachts, op maat gemaakt. Bekijk de opties

Bronnen

• Nederlandse Vereniging voor Autisme: Over autisme
• Thuisarts.nl: Autisme
• Jeroen Bosch Ziekenhuis: Overgevoelig voor geluid: tips voor het omgaan met hyperacusis